مثلًا عمل كيمياگرى اگر درست باشد - كه درست هم هست - و اينكه مىتوانستند با يك سلسله عمليات مس را تبديل به طلا كنند ، يك تغيير ماهوى است يعنى يك جنسى را به جنس ديگر تبديل مىكنند به طورى كه اين قبلًا تمام خواص مس را داشته ، حالا تمام خواص طلا را پيدا كرده است . بنابراين ، اين چيزهايى كه اين آقايان « گذار از كمّيت به كيفيت » مىنامند ، در اصطلاح دقيق فلسفى « گذار از تغييرات كيفى به تغييرات ماهوى » است . و لهذا در جاى ديگر معلوم مىشود كه چگونه اين اصطلاحات در اينجا مخلوط شده است . در تكامل حيوانات ( ترانسفورميسم ) مىگويند حيوانات ابتدا يك سلسله تغييرات تدريجى پيدا مىكنند ولى هنوز نوعيّتش محفوظ است . اين تغييرات تدريجى به يك مرحله كه مىرسد نوع متبدّل مىشود ، يعنى ماهيت عوض مىشود . تغيير نوع يعنى تغيير ماهيت ، يعنى اين نوع غير از آن نوع سابق است . مثلًا اگر در مورد انسان بگوييم اين قبلًا يك حيوانى بوده ( حالا آن حيوان هرچه بوده ) ، در اين حيوان تغييرات تدريجى پيدا شد ولى هنوز انسان نبود ، در يك مرحله با يك جهش تبديل به انسان شد ، يعنى ماهيتش عوض شد ، لذا مىگوييم تبدّل نوعى . اگر تبدّل نوعى ( تبدّل نوعى و ماهوى يك معنا دارد ) و تبدّل انواع ( كه در آنجا هم به درست تبدّل انواع اصطلاح كردند ) نباشد ما بايد بگوييم كه از كوچكترين حشره تا انسان همه نوع واحدند ، ماهيت واحد دارند ، كيفياتشان در اين مراحل فرق كرده ، در صورتى كه بالضروره اصلًا ماهيتها فرق كرده است . اين آقايان در باب فئوداليسم دچار اشكال شدند . ما ديديم كه ابزار توليد در دورهء فئوداليسم با دورهء برده دارى على رغم همهء حرفها تغيير ماهوى و به اصطلاح خودشان تغيير كيفى پيدا نكرده ( ما بيش از اين روى اصطلاح مناقشه نمىكنيم ) ولى گفتيم در دورهء سرمايه دارى اين حرف را مىشود زد ، يعنى مسئله واقعاً قابل طرح است كه ابزار در دورهء سرمايه دارى و در دورهء انقلاب صنعتى نسبت به دوره‌هاى پيشين ماهيتاً عوض شده ، منتها مىخواهيم ببينيم چگونه ماهيتاً عوض شده است ؟ نظريهء اول : ماهيت ابزارها تغيير نكرده يك نظريه اين است كه خير ، در اين دوره هم نسبت به دورهء قبلى ماهيت ابزارها تغيير نكرده ، فقط اختلاف تكاملى تدريجى است بدون آنكه به مرحله‌اى رسيده باشد كه ماهيت اين ابزارها با ماهيت آن ابزارها تغيير كرده باشد ؛ يعنى اين كارخانهء ريسندگىِ امروز كه مثلًا با هزارها دوك دارد كار مىكند و نخ به وجود مىآورد ، از نظر نوعى و ماهوى با آن چرخ نخريسى آن پيرزن هيچ فرق نمىكند ، منتها اين كاملترِ آن است بدون اينكه ماهيتش تغيير كرده باشد . يك عده چنين نظر داده‌اند .